Hoger beroep: 1 mei 2013

Op 1 mei 2013 hebben Milieudefensie en de Nigeriaanse eisers hoger beroep ingediend. Bekijk hier het persbericht.

Uitspraak: 30 januari 2013

Op 30 januari 2013 heeft de rechter tijdens een openbare zitting in het gerechtshof van Den Haag uitspraak gedaan in de zaak van Milieudefensie tegen Shell. Lees hier het nieuwsbericht over de uitspraak en bekijk hier alle officiële juridische documenten, waaronder de rechterlijke uitspraak per dorp.

Achtergrond rechtszaak

Milieudefensie en de vier Nigeriaanse boeren klagen zowel Shell Nigeria (Shell Petroleum Development Company of Nigeria – SPDC, een dochtermaatschappij van Shell) als de Nederlandse moedermaatschappij /multinaltional (Shell PC) aan wegens olievervuiling. De zaak is uniek omdat het de eerste keer is dat een Nederlandse multinational in eigen land voor de rechter wordt gedaagd voor milieuschade die het heeft aangericht in het buitenland. De uitspraak kan ook internationaal grote gevolgen hebben. Wereldwijd spelen tientallen rechtszaken tegen de oliegigant wegens vervuiling en schade bij oliewinning. Advocaten in de zaak van Milieudefensie en de Nigerianen zijn Channa Samkalden en Liesbeth Zegveld van het beroemde Amsterdamse kantoor Böhler advocaten.

Verloop van de rechtszaak

Na ruim 4 jaar zijn alle juridische hobbels die Shell heeft opgeworpen, genomen: op 11 oktober 2012 vond de openbare hoofdzitting van de zaak plaats in de Rechtbank in Den Haag. Shell heeft vergeefs geprobeerd om dat te voorkomen, door onder meer te betogen dat de Nederlandse rechter niet bevoegd zou zijn om te oordelen over het zusterbedrijf van Shell in Nigeria. Op 30 december 2009 liet de rechter echter weten dat ze wel degelijk bevoegd is. Dat was de eerste belangrijke overwinning voor de boeren en Milieudefensie. Ook stelt Shell dat het hoofdkantoor van Shell in Den Haag niets kan doen aan de schade die is aangericht door haar dochterorganisatie in Nigeria.

Olievervuiling door Shell in Nigera

Bij olierampen als die met de tanker 'Exxon Valdez' bij Alaska en boorplatform 'Deepwater Horizon' in de Golf van Mexico zijn de publieke verontwaardiging en aandacht groot en wordt razendsnel een noodplan uitgerold. In Nigeria speelt zich echter al decennialang een voortdurende olieramp af van veel groter formaat. Sinds de jaren '50 zijn daar al tientallen miljoenen vaten olie weggelekt. Deze langzame olieramp heeft desastreuze gevolgen voor mensen, dieren, natuur en milieu.

De lekkages in de Nigerdelta ontstaan voor een belangrijk deel door slecht onderhoud (corrosie, verouderd materiaal) en slechte beveiliging van leidingen (die open en bloot door dorpen lopen), waardoor spontaan scheuren ontstaan en criminelen gemakkelijk sabotage kunnen plegen. De Nederlandse multinational Shell, die in Nigeria de 'operator' is van de joint venture van Shell, andere oliebedrijven en de Nigeriaanse overheid, is daarvoor direct verantwoordelijk: zij is beheerder van het leidingennetwerk.

Waar bij andere grote olierampen snel en goed wordt opgeruimd, gebeurt dat in Nigeria nauwelijks. Ook neemt Shell nauwelijks voorzorgsmaatregelen om nieuwe lekkages of sabotage te voorkomen. Van compensatie die de vele slachtoffers volgens het Nigeriaans recht zouden moeten krijgen, is al helemaal geen sprake.

Internationale gevolgen

De rechtszaak van Milieudefensie en vier Nigeriaanse boeren en vissers concentreert zich op slechts drie van de duizenden lekkages, in de drie dorpen Goi, Oruma en Ikot Ada Udo. De lekkages zijn al van jaren geleden. Eén van de oorspronkelijke eisers, Chief Barizaa Dooh uit Goi, is inmiddels zelfs al overleden. Shell heeft de rechtszaak sinds 2008 zo gerekt dat die vier jaar uitgesteld moest worden. Barizaa's zoon Eric heeft de zaak nu overgenomen en hoopt alsnog gerechtigheid te krijgen in naam van zijn vader.

Uit de drie dorpen zijn ook veel mensen vertrokken -Goi is zelfs uitgestorven- omdat het er onleefbaar is geworden door een voortdurende penetrante stank, vervuild drink- en viswater en landbouwgrond waar niets meer op kan groeien. Ook vinden er regelmatig nieuwe lekkages plaats, want de Shell-installaties zijn ondertussen niet verbeterd en worden ook nog steeds niet goed beveiligd tegen criminelen die olie proberen te stelen.

De rechtszaak in de drie dorpen is nog maar een topje van de ijsberg, maar kan wel belangrijke gevolgen hebben voor andere gedupeerden in het gebied en mogelijk ook in andere vergelijkbare zaken wereldwijd: als het Nederlandse hoofdkantoor van Shell schuldig wordt bevonden aan de vervuiling die haar zusterbedrijf in Nigeria heeft veroorzaakt, kunnen ook andere Nigeriaanse slachtoffers hier een zaak aanspannen. Iets wat velen van hen wel al in Nigeria hebben geprobeerd, maar meestal zonder resultaat: vanwege het gebrekkige rechtssysteem en de corruptie hebben de honderden zaken daar nog nooit tot resultaat geleid. Ook kunnen slachtoffers van andere multinationals dan op deze manier proberen hun recht te halen in het land van herkomst van het bedrijf, als dat via de rechter in hun eigen land niet lukt.

De eis: opruimen, compenseren, voorkomen

Milieudefensie en de vier gedupeerden hebben daarom een simpele eis:

• Shell moet de schade in de drie dorpen herstellen door de olie goed op te ruimen

• Shell moet voorkomen dat zich in de toekomst nieuwe lekkages voordoen door haar materiaal goed te onderhouden en te beveiligen tegen sabotage

• Shell moet de vier slachtoffers compenseren voor de geleden schade

Daarbij is het van belang dat het hoofdkantoor van Shell in Den Haag door de Nederlandse rechter verantwoordelijk wordt gesteld voor de schade die is aangericht door haar dochterorganisatie SPDC in Nigeria.  Dit is een belangrijk element in de rechtszaak: Milieudefensie wil namelijk dat Nederlandse bedrijven zich in het buitenland hetzelfde gedragen als in eigen land en de verantwoordelijkheid nemen voor wat er daar gebeurt. Omdat het hoofdkantoor van Shell in Den Haag in de praktijk haar buitenlandse dochterondernemingen direct aanstuurt, moet het beleid daar veranderd worden.

Meer informatie

• Meer informatie over de vier boeren uit Goi, Ikot Ada Udo en Oruma, de rechtzaak, de eisers in de rechtszaak, de advocaten en andere documenten met betrekking tot de rechtzaak.
• Meer informatie over de historie van Shell in Nigeria: bekijk de timeline op www.worsethanbad.org