Nationale Landschappen beter beschermen

Wat zijn Nationale landschappen?
Nationale Landschappen zijn 'gebieden met internationaal zeldzame of unieke en nationaal kenmerkende landschapskwaliteiten, en in samenhang daarmee bijzondere natuurlijke en recreatieve kwaliteiten.’

Het kabinet heeft in 2005 de Nota Ruimte definitief vastgesteld en daarin twintig Nationale Landschappen aangewezen. Het gaat om:

Middag-Humsterland Noordelijke Wouden Zuidwest-Friesland Drentse Aa IJsseldelta Noordoost-Twente Graafschap Achterhoek Gelderse Poort Veluwe

Rivierengebied Arkenheem-Eemland Nieuwe Hollandse Waterlinie Stelling van Amsterdam Laag Holland Groene Hart Hoekse Waard Zuidwest-Zeeland Groene Woud Heuvelland

Ja, mits-regime
Daar moeten we zuinig op zijn, vindt het rijk: ‘Landschappelijke, cultuurhistorische en natuurlijke kwaliteiten van nationale landschappen moeten behouden blijven, duurzaam beheerd en waar mogelijk worden versterkt. In samenhang hiermee zal de toeristische-recreatieve betekenis moeten toenemen. Binnen nationale landschappen is daarom “behoud door ontwikkeling” het uitgangspunt voor het ruimtelijk beleid.'

Nationale Landschappen zitten niet 'op slot' zoals beschermde natuurgebieden waarvoor een nee- tenzij-beleid geldt (er mag niet gebouwd worden, tenzij er zwaarwegende redenen voor aanwezig zijn). In Nationale Landschappen zijn ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk 'mits de kernkwaliteiten van het landschap worden behouden of worden versterkt' (ja, mits-regime). Zo kunnen er in Nationale Landschappen huizen gebouwd worden voor de eigen bevolkingsgroei ('migratiesaldo nul') en er is ruimte voor de ontwikkeling van de regionale en lokale bedrijvigheid. Grootschalige verstedelijkingslocaties en bedrijventerreinen, nieuwe grootschalige glastuinbouwlocaties en nieuwe grootschalige infrastructurele projecten zijn niet toegestaan.

Bedreigingen
Het rijk heeft de verantwoordelijkheid voor de Nationale Landschappen gedelegeerd naar de provincies. Deze moeten de Landschappen exact begrenzen en een Uitvoeringsprogramma opstellen, dat ertoe leidt dat de kernkwaliteiten van hun Nationale Landschappen behouden blijven en versterkt worden. De Nationale Landschappen behoren tot de nationale ruimtelijke hoofdstructuur, dus blijft het rijk uiteindelijk eindverantwoordelijk voor het wel en wee van de Nationale Landschappen.

Milieudefensie constateert dat ondanks alle mooie woorden de praktijk helaas heel wat minder mooi is. Zo zijn er vergevorderde plannen om in De Noordelijke Wouden een grote autosnelweg dwars door het gebied aan te leggen en dreigen in Laag Holland duizenden woningen onnodig in het groen te worden gebouwd.

Bewoners en bezoekers
Het beleid voor Nationale Landschappen wordt tot nu toe vooral bepaald door provincies, gemeenten en grote organisaties als waterschappen, LTO en natuurbeheerders. Bewoners en bezoekers zijn nauwelijks daarbij betrokken.

Milieudefensie vindt dat laatste een gemis en wil daar wat aan doen. De komende tijd zal Milieudefensie een groot aantal activiteiten ondernemen om meer mensen te betrekken bij de Nationale Landschappen. Binnenkort vindt u op onze website daarover meer informatie.

Milieudefensie zal zich in 2010 hard maken voor de verbetering van de positie van Nationale Landschappen. Het eerste Nationaal Landschap waar wij aandacht aan zullen besteden ligt in Fryslân.
Dwars door de Nationaal Landschap de Noordelijke Wouden is een weg gepland tussen Dokkum en Drachten, de Centrale As. De Provincie Friesland zegt De Centrale As aan te willen leggen om Noordoost Friesland veiliger te maken, de leefbaarheid in de dorpen te vergroten en om bij te dragen aan een betere economie door goede bereikbaarheid.  Milieudefensie en andere natuur- en milieuorganisaties vinden dat de weg forse schade toebrengt aan de Noordelijke Wouden.

Zowel in de Nota Ruimte als in de Nota Mobiliteit staat, dat in Nationale Landschappen geen nieuwe grootschalige infrastructurele projecten zijn toegestaan, tenzij wordt aangetoond dat deze ingrepen redelijkerwijs vanwege een groot nationaal belang onvermijdelijk zijn. In dat geval dienen mitigerende en compenserende maatregelen te worden getroffen. De Centrale As is nieuwe grootschalige infrastructuur. Het grote openbare belang van deze infrastructuur is niet aangetoond en er is een alternatief, zodat dit plan niet onvermijdelijk moet worden uitgevoerd. Opwaardering van de bestaande weg (de N 356) door onder andere rondwegen rond de kernen waar zich verkeersveiligheidsproblemen voordoen, is de kern van het alternatief dat door een brede coalitie van milieu-, landschaps- en erfgoedsbeschermingsorganisaties is voorgesteld en door TNO is getoetst.

Het ontwerp-inpassingsplan heeft van dinsdag 12 januari tot en met maandag 22 februari 2010 ter inzage gelegen. Tijdens deze termijn kon iedereen bij Provinciale Staten een zienswijze tegen het ontwerp-inpassingsplan indienen. Milieudefensie heeft in die periode samen met de Friese milieu- en bewonersorganisaties zoveel mogelijk zienswijzen verzameld. Hiertoe is een folder met voorbeeld-bezwaarbrief verspreid en een bustoer langs de dorpen aan de Centrale As georganiseerd.

Met 10 andere Friese en landelijke natuur- en milieuorganisaties heeft Milieudefensie op 19 februari jl. zelf een zienswijze ingediend. Deze uitgebreide zienswijze is in drie delen te raadplegen.