Jac. P. Thijsse, 'volkomen uniek'

Grootste Groene Nederlander

Een echte held heeft de groene beweging in Nederland:
Jac. P. Thijsse is de winnaar van de verkiezingen voor de Grootste Groene Nederlander, georganiseerd door Milieudefensie Magazine.

1. Jac. P. Thijsse
2. Lucas Reijnders/ Diederik Samsom
3. Ivo de Wijs
4. Wijnand Duyvendak
5. Jan Pronk
6. Remi Poppe/ Victor Westhoff/ Peter Nijhoff
7. Roel van Duyn; Kees en Mary Louw; Marjolein Bastin; Jan Juffermans; Prinses Irene; Eli Heimans; Klaas van Egmond; Roefie Hueting; Manus van Brakel; Wouter van Eck; Wouter van Dieren; Frans Vera.

De halfslachtige winnaar van de verkiezingen voor de Grootste Nederlander aller tijden, Pim Fortuyn, was expliciet anti-groen. En op de hele KRO-longlist met tweehonderd kandidaten stonden nauwelijks groene geesten. Vandaar dat Milieudefensie Magazine schaduwverkiezingen organiseerde voor de grootste groene Nederlander: wie heeft het meest betekend voor natuur en milieu in ons land?
Ruim honderd mensen hebben hun stem uitgebracht op de website van Milieudefensie, waarbij mensen konden kiezen uit een lijst met suggesties, of zelf (eventueel meerdere) kandidaten konden voordragen. In totaal werden zevenentachtig verschillende groene mensen (waarvan zestien vrouwen) voorgedragen, waarbij de meesten niet meer dan één stem kregen.

Grote publiek
Hier geen nek- aan-nek-race om de eerste plaats: de grootste groene Nederlander is met een kwart van alle stemmen klip en klaar Jac. P. Thijsse: de enthousiasmerende leraar die in het begin van de vorige eeuw de grondslag legde voor de huidige natuurbescherming in Nederland. Een echte alom gerespecteerde held heeft de groene beweging in Nederland, die trouwens ook voorkwam op de longlist van de KRO-verkiezingen. “Jac. P. Thijsse is zonder twijfel de grootste groene Nederlander”, verklaart één van de Thijsse-stemmers. “Vooral vanwege zijn rol in de bewustwording van de kwetsbaarheid en bedreiging van de natuurlijke biotopen door menselijk ingrijpen. Mijn vader heeft me ingewijd schoonheid en rijkheid in de levende natuur - hij op zijn beurt was danig beïnvloed door de natuurbeweging met Thijsse als boegbeeld.” Een andere stemmer: “Zijn inzet voor de Nederlandse natuur was groots en tot op de dag van vandaag merkbaar. Met zijn enthousiasme gaf hij natuur- en milieu-educatie handen en voeten. Hij bracht de natuur dicht bij kinderen en het grote publiek.” Niet alleen ouderen, ook jongeren gaven hun stem aan Thijssen.

Een aantal mensen vinden het maar onzin zulke verkiezingen: “Hier maken we geen geld voor over!” Of: “Nog meer dan bij de KRO-verkiezing is het met elkaar vergelijken van het belang van de genomineerden zinloos: ze hebben immers allemaal iets betekent voor ‘de natuur’. Alleen op verschillende momenten en met verschillende invalshoeken.”. Maar anderen vinden het een “leuk initiatief” en “Geen onzin om op zoek te gaan naar een inspirator. Ik denk dat we die juist hard nodig hebben.”

Heel verrassend is de grote populariteit van PvdA-kamerlid en ex-Greenpeace actievoerder Diederik Samsom. Hij deelt de tweede plaats met Lucas Reijnders (hoogleraar en sinds jaren medewerker van Stichting Natuur en Milieu), waarvan gezegd wordt: “Hét gezicht en dé deskundige van de milieubeweging. Gedreven en goed geïnformeerd”. Vraag is of de verdiensten van Samsom door zijn aanhangers wel in historisch perspectief (kunnen) worden gezien. Een van de stemmers: “Ik ga voor Diederik Samom. Eigenlijk kennen we ze niet meer, de milieuboegbeelden. Na Lucas Reijnders en de milieuminister Winsemius, is het kaal geworden. Samsom manifesteert zich opvallend, met slimme ideeën, analyses die we lang gemist hebben (bijvoorbeeld over economische groei) en dat binnen een partij die al heel ver was afgegleden van alles dat je groen zou kunnen noemen. Hij brengt nieuw elan.”

Ivo de Wijs krijgt een derde plaats, vanwege zijn jarenlange presentatie van het radioprogramma Vroege Vogels. Een stemmer suggereert het héle team van Vroege Vogels tot winnaar uit te roepen. Vanaf plaats vier (Wijnand Duyvendak, ex-Milieudefensiemedewerker, nu GroenLinks-TweedeKamerlid) en vijf ( Jan Pronk, “Mr. duurzame ontwikkeling” en “Mr. Kyoto”) past relativering bij de rangorde vanwege het geringe verschil in aantallen verkregen stemmen. Op zeven staan alle groene geesten met twee stemmen.

1. Jac.P. Thijsse (1865 - 1945)

“Ons land is zoo weergaloos rijk, dat ik nu nog, na zoovele jaren geen stap buiten de deur kan doen, of ik wordt weer verrast en geboeid door nieuwe schoonheid… Iedere plant, ieder dier, iedere wending van het landschap heeft nog evenveel te vertellen en daaronder zelfs nog zeer veel, dat nog nooit verteld is” Schreef Thijsse in 1930 in de ‘voorrede’ in zijn boekje ‘Uit de levende natuur’.
De in Maastricht geboren Jacobus Pieter Thijsse begon vanaf zijn achttiende les te geven op verschillende lagere scholen in Amsterdam en werd in 1890 schoolhoofd op Texel. Met zijn leerlingen maakte hij lange wandelingen over het eiland. Thijsse bleef zijn leven lang verslingerd aan Texel, maar zijn vrouw kon er niet aarden, vandaar dat ze in 1892 terugkeerden naar Amsterdam, waar hij schoolhoofd werd en later leraar natuurlijke historie aan de kweekschool. Hij ging door met het maken van natuurwandelingen met zijn klassen. En hij ontmoette er collega-schoolhoofd en natuurliefhebber Eli Heimans. Samen werden ze de drijvende krachten achter een nieuwe natuurbeweging, die aansloot bij de pedagogische ‘trend’ die uitging van het waarnemen van de eigen vertrouwde leefomgeving. Ook sloot hun natuurbewustzijn aan bij de herontdekking van het Nederlandse landschap door de schilders van de Haagse School.
Thijsse en Heimans maakten verschillende beroemd geworden natuurboeken, die ze zelf illustreerden en richtten het tijdschrift De Levende Natuur op. In 1904 wilden burgemeesters en wethouders van Amsterdam het Naardermeer (deze ‘waardeloze plas’) volstorten met het huisvuil van de stad. Door het verzet van Thijssen en Heimans via de pers verwierp de gemeenteraad het plan met kleine meederheid. Om ook toekomstige bedreigingen van het Naardermeer en andere natuurgebieden te kunnen weerstaan, werd de Vereeniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland in 1905 opgericht, waarvan Thijsse tot zijn dood secretaris bleef. Hij was ook nauw betrokken bij de oprichting van de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Vogels en de (Koninklijke) Nederlandse Natuurhistorische Vereniging en schreef voor achtereenvolgens het Algemeen Handelsblad, De Telegraaf en De Groene Amsterdammer.
Beroemd werd Thijssen vanwege de Verkade-albums. Aanvankelijk voelde Thijsse er niks voor reclame te maken voor koek, maar op voorwaarde dat de naam Verkade onopvallend vermeld werd, zei hij toch ‘ja’ tegen het verzoek van het bedrijf. De losse plaatjes zaten bij koek en beschuit, te plakken in albums waarvan er tot aan de oorlog achttien verschenen (o.a.‘Lente’, ‘De Bonte Wei’, ‘De bloemen en haar vrienden’, ‘Onze groote rivieren’) in oplagen van honderdduizend. “In mijn jeugd waren er maar twee schrijvers”, schreef Jan Wolkers vorig jaar. “God die de bijbel had geschreven en Jac. P. Thijse die de Albums van Verkade had geschreven.” En de enkele jaren geleden overleden botanicus Victor Westhoff (zesde op de lijst van grote groene Nederlanders) zei: “Thijsse was in zekere zin zowel een kunstenaar als een geleerde, zowel een volksleider en pedagoog als een dichter en journalist, in geen van deze richtingen op zichzelf uitmuntend boven de beste anderen, maar in de evenwichtige combinatie van alle tezamen volkomen uniek en exceptioneel doeltreffend.”

2. Lucas Reijnders / Diederik Samsom

Lucas Reijnders
Hoogleraar milieukunde aan de Universiteit van Amsterdam en de Open Universiteit Heerlen en sinds 1980 beleidsmedewerker bij stichting Natuur en Milieu. Is nog altijd een belangrijke bron van milieu-informatie voor de media.
Hij schreef vele publicaties op milieugebied. De afgelopen jaren verschenen van hem onder andere de boeken ‘Het boerenbedijf in de Lage Landen’, ‘Reislust - Op weg naar het paradijs en andere bestemmingen’ en ‘De Natuur’.

Diederik Samsom
Sinds januari 2003 zit deze natuurkundige voor de PvdA in de Tweede Kamer, waar hij milieu, energie, duurzaamheid, en vergroening van belastingen in zijn portefeuille heeft zitten. Van 1995 tot en met 2001 werkte hij bij Greenpeace. Hij was daar in de laatste jaren een van de gezichtsbepalende voorlieden, met name op het gebied van energie en klimaat. In 2002 was hij al kandidaat kamerlid voor de PvdA, maar vanwege het enorme stemmenverlies van de PvdA kwam hij toen niet in de Tweede Kamer. Bij de tussentijdse verkiezingen in 2003 redde hij het wel en was tot die tijd directeur van het groene energiebedrijf Echte Energie.

3. Ivo de Wijs
Tekstdichter en presentator. Presenteert al achttien jaar lang Vroege Vogels, het zondagse Vara-radioprogramma over natuur en milieu dat dit jaar vijfentwintig jaar bestaat. Hij is ook schrijver van Nijntje de Musical van liedteksten voor onder andere Paul de Leeuw, Youp van ‘t Hek, Jasperina de Jong en Kinderen voor Kinderen. “Natuurliefde is van zichzelf een soort relativering van akelige thema’s: het is houden van wat zich vernieuwt, houden van leven”, zei hij in een interview met Milieudefensie Magazine (maart 2003).

4. Wijnand Duyvendak
Lid van de Tweede Kamer voor GroenLinks sinds 2002 en o.a. woordvoerder energiebeleid en verkeer. Daarvoor werkte hij bij Milieudefensie, onder andere als campagneleider Schiphol en sinds 1999 als directeur. Eerder was hij als redacteur voor het actieblad Bluf! en actief in het ‘Comité Shell uit Zuid-Afrika’.

5. Jan Pronk
Was verschillende keren minister voor ontwikkelingssamenwerking en was minister van milieu in het laatste kabinet Kok. In de jaren tachtig was hij adjunct-secretaris generaal van de Unctad, de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling. Als minister voor ontwikkelingssamenwerking maakte hij zich in 1992 op de Aarde-top in Rio de Janeiro sterk voor het met elkaar in verband brengen van milieu- en ontwikkelingsproblematiek. Hij wordt ook gezien als de man die het Kyoto-protocol, dat klimaatverandering moet bestrijden, heeft gered.

6. Remi Poppe, Victor Westhoff, Peter Nijhoff

Remi Poppe
Jarenlang voerde hij actie tegen milieu-misstanden bij bedrijven in de Rotterdamse haven en elders in het land. Later ook landelijk, vooral via de Socialistische Partij, waarvoor hij gedurende acht jaar in de Tweede Kamer zat.

Victor Westhoff (1916-2001)
Een van Nederlands’ bekendste botanici. Zou gezien kunnen worden als de opvolger van Jac. P. Thijsse. Schreef honderden boeken en artikelen. Verdediger van oude cultuurlandschappen. Heeft ook (natuur- en landschaps)poëzie gepubliceerd.

Peter Nijhoff
Was in 1972 de eerste directeur van stichting Natuur en Milieu en is dat gebleven tot 1999. Langdurig en op vele fronten actief in de natuurbescherming.

7de plaats

Roel van Duyn
Ex-kabouter, ex-wethouder, ex-biologische boer, oud- voorman van de Groenen, oud Noord-Hollands statenlid voor GroenLinks. Ook sterk begaan met het lot van mensen in de Balkan en de liefde.

Kees en Mary Louw
Kees Louw was de eerste penningmeester van Milieudefensie in 1972. Nog steeds doen hij en zijn vrouw Mary enthousiast mee met de meeste acties van Milieudefensie.

Marjolein Bastin
Sinds jaar en dag maakt ze natuurtekeningen voor het weekblad Margriet. Boekjes, kalenders, ansichtkaarten etc. met haar tekeningen zijn erg populair.

Jan Juffermans
Sinds lange tijd een van de drijvende krachten achter De Kleine Aarde in Boxtel. Is ondanks zijn lange staat van dienst nooit cynisch geworden en blijft met verve het concept van de Ecologische Voetafdruk uitdragen, waarmee het beslag dat mensen leggen op natuurlijke hulpbronnen kan worden berekend.

Irene van Lippe-Biesterfeld
Prinses die niet bang is voor de metafysische relaties tussen mens en natuur. Schreef verschillende boeken over dat onderwerp en richtte het Natuurcollege op.

Eli Heimans (1861-1914)
Bioloog, schrijver van boeken als Van vlinders, bloemen en vogels, In sloot en plas, Hei en dennen. Vriend van Jac. P. Thijsse, samen richtten ze de mede de Vereniging Natuurmonumenten op.

Klaas van Egmond
Directeur van het Milieu- en Natuurplanbureau van het RIVM en deeltijd hoogleraar milieukunde aan de Universiteit van Utrecht. Speelde een belangrijke rol achter de schermen bij het op de agenda zetten van luchtvervuiling. Volgens sommigen een coming man.

Roefie Hueting
Stond in 1969 aan de wieg van de afdeling milieustatistiek bij het CBS. Heeft decennialang geijverd voor een kwantificering van ecologische waarden in het nationaal inkomen. En bekritiseerde daarmee het (klassieke) Nationaal Inkomen als maatstaf voor welvaart.

Manus van Brakel (1949 -2002)
Een van de pioniers van de Nederlandse milieubeweging. Was actief in de anti-kernenergiebeweging en werkte bijna vijfentwintig jaar voor Milieudefensie. Bracht als een van de eersten de milieugevolgen van internationale handel onder de aandacht. Zette zich in voor duurzame ontwikkeling al lang voordat dat begrip uitgevonden werd.

Wouter van Eck
Milieu-actievoerder in hart en nieren. Zowel lokaal en regionaal (Nijmegen, Gelderland) als landelijk, via Milieudefensie en andere organisaties. Wist onder andere het Multimodaal Transport Centrum bij Nijmegen te verhinderen. Ziet milieuproblematiek in relatie tot ongelijke verdeling van welvaart in de wereld. Tegenwoordig ook politicus voor GroenLinks.

Wouter van Dieren
Een van de oprichters van Milieudefensie. Werd lange tijd gezien als milieugoeroe. Lid van de Club van Rome en auteur van ‘De Natuur telt ook mee - naar een duurzaam nationaal inkomen’ . Tegelijkertijd adviseur en lobbyist van grote bedrijven.

Frans Vera
Bioloog, werkzaam op het ministerie van landbouw en natuurbeheer. Geestelijk vader van de natuurontwikkelingsgedachte, oftewel Nieuwe Natuur. Dankzij hem lopen er in vele natuurgebieden in Nederland nu grote grazers als konikspaarden en Schotse hooglanders.

Naast bovenstaande toppers werden de volgende personen genomineerd voor de Grootste Groene Nederlander, in willekeurige volgorde:

Willem Wilmink; Kikker (van Max Velthuijs); Ko de Boswachter; Jacqueline Cramer; Sietz Leeflang; Koos Vorrink; Jaap Dirkmaat; Bert Garthoff; Midas Dekkers; Matthijs Schouten; Hans Andeweg; Pieter Winsemius; Ed Nijpels; Marijke Vos; Bram van der Lek; Paul Cliteur; Henri Polak; Ad van de Biggelaar; Alexander de Roo; Sicco Mansholt; Hans Opschoor; Thomas van Slobbe; Pieter van Tienhoven; Jan Wolkers; Kader Abdolah; Meneer de Uil; Wim Hafkamp; J.J. en L. Voskuil; prof. Heertje; Paul Crutzen; Irene Dankelman; Mirjam de Rijk; Ria Beckers; Lenie ’t Hart; Sophie Koers; Natasja van den Berg; Odette van Oostindiën; Femke Halsmema; Krista van Velzen; Lorette Corby; Sylvia Borren; H. Heukels; Walter de Wit; André ten Hoedt; Jac van der Made; Nico de Haan; Van den Brink; Scheygrond; Jan Boom.