De milieurechercheur
Toine van Bergen strijdt sinds twee jaar in zijn
eentje tegen milieucriminaliteit.
De overheid speelt in zijn dossiers de vuilste rol.
In werktijd maakt hij zelf deel uit van de overheid. Dan kent de
politicoloog en self-made-milieujurist Zutphense gehandicapten
rolstoelen, trapliften en andere hulpmiddelen toe. Maar in zijn de
vrije uren heeft hij voor die overheid even weinig ontzag als voor
andere 'witte- en blauweboordencriminelen' die 'uw en onze toekomst
en die van onze kinderen op het spel zetten'.
Hij begon zoals de meeste milieuactivisten: aan de basis. Maar hij
liet het niet bij picketlines en het overschilderen van bordjes
'Weg door het Jonkerbos' door 'Jonkerbos weg', hij verzamelde ook
de achtergrondgegevens. Tijdens de twee jaar dat hij voor De
Groenen in de plaatselijke gemeenteraad zat, werden die dossiers
alsmaar dikker. En toen hij door een partijlid voor een nieuwe
zittingstermijn werd gepasseerd, besloot hij om die dossiers in
resultaten om te zetten. Dat doet hij niet via de georganiseerde
milieubeweging, die naar zijn smaak te veel vastzat aan
overlegtafels en subsidiënten, maar zélf.
Gif en gekonkel
Hij noemt zich 'Vrijwillige Milieurecherche'. De naam suggereert
meer dan het eenmansbedrijfje dat het nog steeds is. Het resultaat
doet dat ook. Dat beslaat inmiddels uit vele internetpagina's vol
stank, gif en gekonkel. EPON, één van de vier
centrales die ons land van elektriciteit voorziet, blijkt haar
ovens niet alleen met kolen te stoken maar ook met giftig
afvalhout, hoewel die ovens daarvoor totaal ongeschikt zijn en
daardoor dioxine uitstoten naar het milieu. Gerenommeerd
organisatieadviseur HasKoning geeft ook adviezen over
asbesthoudende grond, maar bezit geen enkele deskundigheid
daarover. En het vliegas verwerkende bedrijf Vasim vergiftigde
jarenlang de Nijmeegse atmosfeer met kankerverwekkend stof.
Die pagina lezen als even zovele speurdersromans en worden, zegt
Toine, bezocht door zeker vijftig milieusurfers per week. Maar
daarbij blijft het niet. De Vrijwillige Milieurechercheur geeft, al
of niet samen met bewonersgroepen, de overtreders ook aan bij de
politie. En hij procedeert zonodig dóór tot aan de
Raad van State. De meeste van die zaken, in totaal een kleine
vijftien, lopen nog. Maar de eerste resultaten beginnen nu te
komen. Vasim moest dicht. En EPON kreeg half juni een veroordeling
van het Europese Hof.
Politie
Het bedrijfsleven is over de milieurechercheur niet zo te spreken,
blijkt uit ingezonden brieven in de regionale pers. De politie
wél, zegt Toine van Bergen, want die redt het zonder wakkere
burgers niet. Zelfs niet met hen, want begin augustus gaf
milieuminister Pronk toe dat de overheid de milieuwetgeving
onvoldoende controleert.
Sterker nog, die overheid speelt in zijn dos-siers de vuilste rol.
Zo gebruikt de gemeente Utrecht zwaar vervuilde grond als bodem
onder bouwprojecten en wordt dergelijke grond straks als
'secundaire bouwstof' onder de Betuwelijn gedumpt. Geen wonder,
luidt Van Bergens commentaar, dat die Betuwelijn van de overheid zo
nodig moet.
Maar het smerigste staaltje leverde de provincie Gelderland die de
EPON elektriciteitscentrale in Nijmegen aan zijn
houtstookvergunning hielp. Die deed haarfijn uit de doeken, hoe
provincie en centrale onder de milieuregels konden uitkomen, door
het vervuilde hout aan te merken als schoon. 'Wij moeten', aldus
een interne ambtelijke notitie, 'dus van meet af aan stellen dat we
de houtstook niet beschouwen als het stoken van afval (...) want
dan (...) is het risico groot dat de Raad van State zegt dat we
(...) een Milieu-Effectrapportage hadden moeten verlangen. Dit
kunnen we alleen bestrijden door categorisch te ontkennen dat het
over afval gaat en dus ook niet over afval te spreken.'
Waarom, vraag je je tijdens het lezen van zulke verhalen af, maken
juist de dienaren van het algemeen belang zich aan dit soort
praktijken schuldig? Het antwoord is zo eenvoudig dat alleen een
activist het kan bedenken: 'Belang is een afweging. En als het op
afwegen aankomt, verliest ook bij de overheid het milieu het van de
economie.' Maar hoe komt een leek daar nou op zijn eentje achter?
'Door naar het gemeente- en het provinciehuis te gaan. Daar staat
het gewoon in voor iedereen toegankelijke dossiers.'
Zulke bewijzen van ambtelijke misstappen liggen er waarschijnlijk
nog veel méér, niet alleen in het Gelderse maar van
Rodeschool tot Schin op Geul en tot ver over de grens. Een paar
vindt u via de internetpagina van de Vrijwillige Milieurecherche,
die ook links legt naar andere eco-schandalenbanken. De rest kunt u
met een beetje gezonde achterdocht zelf opsporen en bij de
Vrijwillige Milieurecherche melden. Of u kunt er zelf achteraan,
want aangifte doen kan iedereen. En op nog meer werk zit Toine van
Bergen niet echt te wachten. Groter groeien hoeft van hem niet,
want zijn rust en gezondheid neemt hij nog ernstiger dan het
milieu.
